Το σύνδρομο burn out ορίζεται ως μια κατάσταση που προκύπτει από χρόνιο στρες (στον χώρο εργασίας κυρίως) και χαρακτηρίζεται από εξάντληση, αποστασιοποίηση ή αρνητισμό, κυνισμό και μειωμένη αποτελεσματικότητα. Είτε κάνετε μακροχρόνια πολλά πράγματα εξαιτίας προσωπικών κινήτρων και φιλοδοξίας, είτε λόγω της επιθυμίας σας να ευχαριστείτε τους άλλους, ή και τα δύο, κινδυνεύετε από burnout. Οι άνθρωποι που δουλεύουν σκληρά είναι πιο επιρρεπείς στην επαγγελματική εξουθένωση.
Είναι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που προσπαθούν να είναι "πετυχημένοι" επαγγελματικά, ʺσούπερ μαμάδες" και "σούπερ μπαμπάδεςʺ, οι τελειομανείς, οι εργασιομανείς και τελικά καταλήγουν σε υπερκόπωση από τις υπερβολικές υποχρεώσεις, προσδοκίες και στρες. Είναι οι άνθρωποι που φαίνεται (ή νομίζουν) ότι μπορούν να κάνουν τα πάντα, που δουλεύουν ατελείωτες ώρες, και εντυπωσιάζουν τους άλλους με το πόσο ικανοί είναι. Όμως όλα αυτά τα επιτεύγματα μπορεί να σταματήσουν απότομα, αν εμφανιστεί υπερκόπωση.
Η εργασιακή υπερκόπωση είναι τεράστιο πρόβλημα όχι μόνο για το άτομο που υποφέρει από burnout, αλλά και για την οικογένειά του. Η πλειονότητα των ατόμων με επαγγελματική εξουθένωση αντιμετωπίζει υψηλό φόρτο εργασίας, πολλές ώρες εργασίας, και συνεπώς συγκρούσεις μεταξύ εργασίας και οικογένειας. Επίσης, η παραμέληση προσωπικών αναγκών (όπως μια υγιεινή διατροφή, επαρκής ύπνος και ανάπαυση, άσκηση και κοινωνικές σχέσεις) καθιστούν πιο δύσκολη την απόλαυση της ζωής, μπορεί να προκαλέσει ποικίλα προβλήματα υγείας, όπως ευερεθιστότητα, σεξουαλικές διαταραχές, έλλειψη όρεξης. Για αυτούς τους λόγους η εργασιακή υπερκόπωση πρέπει να αντιμετωπίζεται άμεσα και δραστικά.
Πώς μπορώ να καταλάβω ότι βιώνω μια κατάσταση burnout;
Τα πρώτα συμπτώματα μπορεί να είναι ανεπαίσθητα, αλλά σταδιακά χειροτερεύουν. Μπορεί να είναι τόσο ψυχικά όσο και σωματικά.
Τα ψυχολογικά συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης περιλαμβάνουν:
- Ήπια ευερεθιστότητα μετά από υπερφόρτωση στη δουλειά
- Κακή διάθεση
- Ψυχική εξάντληση
- Απώλεια ενθουσιασμού στη δουλειά αλλά και στην προσωπική σας ζωή
- Αδιαφορία ή αρνητική στάση απέναντι στη δουλειά
- Αίσθημα ότι δεν μας εκτιμούν
- Κατάθλιψη
- Αισθήματα άγχους
Τα σωματικά συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης περιλαμβάνουν:
- Διαταραχές ύπνου
- Εξάντληση
- Απώλεια της όρεξης για φαγητό
- Πεπτικά προβλήματα
- Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης
- Μείωση της απόδοσης
Ποια είναι τα στάδια του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης;
Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης έχει συνήθως τέσσερις φάσεις:
1. Ήπια δυσαρέσκεια
Δεν υπάρχει ακόμη πλήρη επίγνωση ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά το άτομο είναι ελαφρώς εκνευρισμένο επειδή είναι καταπονημένο.
2. Ασυνείδητη παράβλεψη του προβλήματος
Καθώς οι σκέψεις και τα συναισθήματα γίνονται όλο και πιο δυσάρεστα, η δυσαρέσκεια μπορεί επίσης να εκδηλωθεί με τη μεταφορά της κακής διάθεσης στο περιβάλλον του ατόμου. Το άτομο αντιστέκεται ασυνείδητα στα συμπτώματα.
3. Συνειδητό μούδιασμα
Αρχίζουν να εμφανίζονται τα συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης, όπως η εξάντληση, το άγχος και το στρες. Το άτομο προσπαθεί συνειδητά να μουδιάσει αυτές τις δυσάρεστες καταστάσεις, αλλά αυτό δεν λύνει το πρόβλημα.
4. Τραύμα
Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης γίνεται χρόνιο. Μπορεί να εμφανιστούν κρίσεις πανικού και πλήρης σωματική και ψυχική εξάντληση.
Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι ιδανικό να αντιμετωπιστεί σε πρώιμο στάδιο, προκειμένου να αποφευχθεί το πέρασμα στο επόμενο στάδιο. Σε γενικές γραμμές - όσο νωρίτερα τόσο το καλύτερο!
Διαφορές burnout σε άντρες και γυναίκες
Μελέτες έχουν δείξει ότι το burnout επηρεάζει διαφορετικά τους άνδρες και τις γυναίκες.
- οι γυναίκες με burnout είναι πιο πιθανό να αισθάνονται συναισθηματική εξάντληση.
- οι άνδρες είναι πιο πιθανό να αισθάνονται κυνισμό και αποστασιοποίηση.
Επίσης τα αρνητικά γεγονότα της ζωής και οι απαιτήσεις στη δουλειά είχαν σημαντική επίδραση στο burnout, αλλά μόνο για τις γυναίκες. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι οι γυναίκες αισθάνονται την πίεση τον ρόλων για "να τα κάνουν όλα", δουλειά και σπίτι μαζί.
Η τεχνολογία κάνει χειρότερη την κατάσταση
Η συνεχής πρόσβασή μας στην τεχνολογία είναι ένας παράγοντας που συμβάλλει πλέον σε υψηλά ποσοστά burnout. Ενώ η τεχνολογία μπορεί να είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο, εάν δεν μπούνε προσωπικά ή επαγγελματικά όρια προκαλεί το βάρους του "πάντα συνδεδεμένος" που αυξάνει τις πιθανότητες να εξαντληθείτε. Εάν δεν μπορείτε να ξεφύγετε από το τσεκάρισμα του email, του τηλεφώνου και των social media, δεν θα μπορέσετε ποτέ να κάνετε ένα πραγματικό διάλειμμα από τη δουλειά.
Μπορεί να το πάθω κι εγώ; Ποιος κινδυνεύει περισσότερο από επαγγελματική εξουθένωση;
Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης συνδέεται συχνότερα με:
- βοηθητικά επαγγέλματα, όπως οι γιατροί και οι επαγγελματίες υγείας
- επαγγέλματα που περιλαμβάνουν έντονη πίεση και ευθύνη (μάνατζερ)
- εργασία με ανθρώπους (όπως οι εκπαιδευτικοί).
Στην πραγματικότητα, αποδεικνύεται ότι ο αντίκτυπος του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης είναι πολύ ευρύτερος.
Η επαγγελματική εξουθένωση μπορεί να πλήξει εύκολα τις γυναίκες που βρίσκονται σε γονική άδεια ή εκείνες που έχουν πολύ υψηλές προσδοκίες από τον εαυτό τους. Και οι ανεκπλήρωτες προσδοκίες είναι αυτές που οδηγούν σε απογοήτευση, απώλεια κινήτρων και, μακροπρόθεσμα, συμβάλλουν στην ανάπτυξη του συνδρόμου. Στη χειρότερη περίπτωση, μπορεί να καταλήξουμε σε κατάσταση πλήρους σωματικής και ψυχικής εξάντλησης.
Burnout και κατάθλιψη
Σε σοβαρότερες περιπτώσεις η επαγγελματική εξουθένωση μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη. Θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, ανηδονία, διαταραχές ύπνου, έλλειψη συγκέντρωσης, απαισιοδοξία ή μειωμένη αυτοπεποίθηση είναι κάποια από τα καταθλιπτικά συμπτώματα και χρήζουν άμεσης ψυχιατρικής βοήθειας.
Τι πρέπει να κάνω αν βιώνω burnout;
Πώς μπορώ να βγω από μια κατάσταση burnout; Εάν ήδη βιώνετε τις συνέπειες της επαγγελματικής εξουθένωσης, μην τα παρατάτε και μην απομονώνεστε. Επιλογές όπως η ψυχολογική συμβουλευτική και η ψυχοθεραπεία είναι πλέον διαθέσιμες σε όλους. Μπορούν να σας βοηθήσουν να βγείτε από τον φαύλο κύκλο των υπερβολικών απαιτήσεων από τον εαυτό σας και της επακόλουθης εξουθένωσης.
Αυτό που πρέπει να συγκρατήσετε είναι ότι οι λιγοστές διακοπές και άδειες δεν είναι η λύση στο εργασιακό burnout. Το να κάνετε περισσότερες διακοπές ή να πάρετε άδεια άνευ αποδοχών για παράδειγμα, δίνει μια παροδική λύση, δεν αντιμετωπίζει το burnout. Είναι απλώς μια γρήγορη λύση και δεν φτάνει στη ρίζα του προβλήματος. Οι διακοπές μπορεί να είναι ένας πολύ καλός τρόπος αποσυμπίεσης, αλλά αν επιστρέφετε στις ίδιες συνθήκες που σας οδήγησαν στην εξάντληση, ο κύκλος θα επαναληφθεί.
Για την αντιμετώπιση του burnout χρειάζεται απαραιτήτως να ληφθούν ατομικά αλλά και εταιρικά μέτρα (μείωση ωρών εργασίας, επαναπροσδιορισμός ρόλων, ομάδες υποστήριξης).
Τα ατομικά μέτρα περιλαμβάνουν:
- Ενδυνάμωση της προσωπικότητας, φροντίδα εαυτού
- Καλλιέργεια δεξιοτήτων χαλάρωσης (πχ διαφραγματικές αναπνοές, διαλογισμός, ενσυνειδητότητα)
- Άσκηση (αερόβια κατά προτίμηση)
- Σωστή διατροφή
- Κοινωνική στήριξη (συνεργάτες, υπεύθυνοι εργασίας, οικογένεια)
- Βελτίωση δεξιοτήτων διαπροσωπικής επικοινωνίας και διεκδίκησης
- Δεξιότητες αποτελεσματικής διαχείρισης χρόνου,
Μπορεί να είναι δύσκολο να προβλέψετε πόσο θα διαρκέσει και τι βήματα είναι ανάγκη να κάνετε για να αναρρώσετε από την υπερκόπωση. Αν και μπορεί να μην αποδέχεστε ότι χρειάζεστε βοήθεια ή να μη θέλετε να το γνωστοποιήσετε στους συναδέλφους σας, αλλά όλοι τη χρειαζόμαστε κάποιες φορές και δεν θα μπορέσετε να βγείτε από την εξουθένωση αν δεν αλλάξετε τόσο εσείς όσο και οι συνθήκες στο εργασιακό σας περιβάλλον. Πιέζοντας τον εαυτό σας θα κάνετε τα πράγματα χειρότερα. Η ψυχοθεραπεία θα σας βοηθήσει:
Να προλάβετε το burn out αν κινείστε προς αυτή την κατεύθυνση, ή να επιταχύνετε τη διαδικασία ανάρρωσης.
Να κατανοήσετε ποια δικά σας θέματα σας οδήγησαν στην επαγγελματική εξουθένωση (πχ τελειομανία, θέματα φιλοδοξιών, ανταγωνισμού, χαμηλής αυτοπεποίθησης, η δυσκολία να πείτε "όχι", κλπ), και να δημιουργήσετε ένα πλάνο πρόληψης για το μέλλον.
Θεραπεία του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης
Είναι καλύτερο να αντιμετωπιστεί το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης από τα πρώτα κιόλας συμπτώματα. Είναι αλήθεια ότι μπορεί αρχικά να μην τα βλέπουμε ως πιθανή πηγή μεγάλων προβλημάτων, αλλά όσο πιο γρήγορα αναγνωρίσουμε το σύνδρομο, τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να το διαχειριστούμε αποτελεσματικά. Εάν φτάσει σε στάδιο το οποίο επηρεάζει σημαντικά τη ζωή μας, καλό είναι να αναζητήσουμε εξειδικευμένη βοήθεια.
Πώς μπορεί να με βοηθήσει η ψυχοθεραπεία με την επαγγελματική εξουθένωση;
Στην ψυχοθεραπεία δίνουμε χώρο και χρόνο στον πραγματικό εαυτό μας. Η τάση μας να δίνουμε χώρο στους άλλους συχνά συμβάλλει στην επαγγελματική εξουθένωση. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα βοηθητικά επαγγέλματα είναι τόσο ευάλωτα στο σύνδρομο αυτό. Να δίνεις μέχρι και την τελευταία σταγόνα της δύναμής σου και να ελπίζεις ότι κάποιος θα εκτιμήσει τη χειρονομία σου ή να υποκύπτεις στο συναίσθημα ότι μόνο εσύ είσαι σε θέση να πάρεις απόφαση, να ολοκληρώσεις πρότζεκτ, να βγάλεις τη δουλειά.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να εντοπίσει τα ασυνείδητα μοτίβα της σκέψης μας, ώστε να μπορέσουμε στη συνέχεια να αξιολογήσουμε μόνοι μας αν είναι σκόπιμο να τα διατηρήσουμε ή να καθιερώσουμε νέες ρουτίνες.
Πρόληψη - πώς να αποφύγετε το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης;
Μία αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι να εστιάσουμε στη σχέση μας με τη δουλειά ή με τις σπουδές μας, αλλά και στην προσωπική μας ζωή και τις σχέσεις μας γενικότερα. Είναι ωφέλιμο να έχουμε επίγνωση των προσδοκιών μας και να τις θέτουμε με ρεαλιστικό τρόπο. Έτσι θα ελαχιστοποιήσουμε και τον κίνδυνο να επενδύσουμε υπερβολική ενέργεια στη δουλειά μας, πηγαίνοντας πέρα από τις δυνατότητές μας.
Θα μας βοηθήσει επίσης να επιδιώξουμε τα δικά μας ενδιαφέροντα, ιδίως στην κοινωνική μας ζωής. Αυτό θα προσθέσει μια άλλη διάσταση στη ζωή μας και θα αποφύγουμε την εξουθένωση που συχνά συμβαίνει όταν επικεντρωνόμαστε σε έναν μόνο τομέα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ακόμη και σε αυτό το στάδιο της πρόληψης, μια συνεδρία με έναν ψυχοθεραπευτή είναι μια καλή αρχή. Δεν πρόκειται για συμβατική θεραπεία, αλλά για τη λεγόμενη προσωπική ανάπτυξη. Συμβουλευτείτε τους ειδικούς για το πώς μπορείτε να ζήσετε τη ζωή σας στο έπακρο και να αποφύγετε την επαγγελματική εξουθένωση.
Επιμέλεια άρθρου: George James
Πηγές:
- Burnout
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου