Η τεχνολογία σήμερα προσφέρει ευχάριστες και απολαυστικές στιγμές διασκέδασης αλλά και πληροφόρησης στα παιδιά. Άλλες τόσες όμως μπορεί να προσφέρει και ένα βιβλίο. Μάλιστα, το βιβλίο ίσως μπορεί να δώσει και κάτι παραπάνω στον παιδικό ψυχικό κόσμο, την ανακάλυψη, τη μαγεία του.
Το βιβλίο αποτελεί το παράθυρο στη φαντασία αλλά και τη σκέψη του παιδιού. Ο συνδυασμός της εικόνας με το κείμενο μπορεί να αποτελέσει πηγή απόλαυσης για το παιδί. Η δύναμη που έχουν οι εικόνες και οι λέξεις επιτρέπουν στο παιδί να ταξιδέψει στο χώρο της φαντασίας, να ονειρευτεί και να σκεφτεί.
Η ανάγνωση παιδικών βιβλίων, ήδη από τη βρεφική ηλικία, δίνει στο παιδί μια ακόμα δυνατότητα, ν' αναπτύξει καλύτερα τις γλωσσικές του ικανότητες και να χτίσει γερά θεμέλια πάνω στα οποία στη συνέχεια θα στηριχθούν οι ικανότητές του για ανάγνωση και γενικότερα για μάθηση.
Ίσως, μια από τις σημαντικότερες λειτουργίες της ανάγνωσης παιδικών βιβλίων είναι το γεγονός ότι φέρνει το παιδί και το γονιό πιο κοντά. Όσο ο γονιός διαβάζει στο παιδί, δημιουργείται μια ζεστή και όμορφη σχέση, όπου τόσο η μητέρα ή ο πατέρας όσο και το παιδί απολαμβάνουν τη συντροφιά του άλλου και δένονται ακόμα περισσότερο μεταξύ τους.
Γιατί τα παιδιά χρειάζονται τα βιβλία;
- Τα βιβλία δημιουργούν ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς μεταξύ ενηλίκων και παιδιών όταν διαβάζουν μαζί.
- Τα βιβλία βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν βασικές γλωσσικές δεξιότητες και διευρύνουν σε βάθος το λεξιλόγιό τους — πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μέσο ενημέρωσης.
- Τα βιβλία είναι διαδραστικά· απαιτούν από τα παιδιά να σκέφτονται. Τα βιβλία (λογοτεχνικά και μη) διευρύνουν τη συνείδησή μας. Μας προσφέρουν νέους τρόπους σκέψης και νέες ιδέες. Επεκτείνουν το σύμπαν μας πέρα από τον χρόνο και τον τόπο, και εμπνέουν τις δικές μας πρωτότυπες σκέψεις.
- Τα βιβλία αναπτύσσουν δεξιότητες κριτικής σκέψης. Το βιβλίο διαβάζεται από το άτομο. Δεν έχει προκαθορισμένο γέλιο ή μουσική υπόκρουση που να κατευθύνει συναισθηματικά την αντίδραση του αναγνώστη. Εσείς και μόνο εσείς αποφασίζετε τι σκέφτεστε για ένα βιβλίο και το περιεχόμενό του, χωρίς κανέναν πάνω από τον ώμο σας να σας λέει πώς να σκεφτείτε.
- Τα βιβλία αναπτύσσουν και τρέφουν τη φαντασία των παιδιών, διευρύνοντας τον κόσμο τους. Τα εικονογραφημένα βιβλία εισάγουν τα μικρά παιδιά στον κόσμο της τέχνης και της λογοτεχνίας. Τα μυθιστορήματα και τα βιβλία γνώσεων διεγείρουν την αισθητηριακή αντίληψη των παιδιών, βοηθώντας τα να βλέπουν, να ακούν, να γεύονται, να αισθάνονται και να μυρίζουν σε ένα νοητό επίπεδο. Τα βιβλία τροφοδοτούν τη φαντασία μας, εμπνέοντας τη δημιουργικότητα.
- Τα βιβλία επιτρέπουν στα παιδιά να "δοκιμάσουν" τον κόσμο προτού βγουν πραγματικά σε αυτόν. Τους δίνουν την ευκαιρία να βιώσουν κάτι στη φαντασία τους πριν τους συμβεί στην πραγματική ζωή. Τα βιβλία προετοιμάζουν τα παιδιά για το επόμενο στάδιο ωριμότητάς τους, προετοιμάζοντάς τα έμμεσα για τον κόσμο των μεγάλων.
- Τα βιβλία μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον εαυτό μας, να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε. Ενισχύουν την αυτοπεποίθησή μας και μας βοηθούν να καταλάβουμε γιατί είμαστε αυτοί που είμαστε. Μας βοηθούν να ανακαλύψουμε από πού προερχόμαστε και να προσδιορίσουμε πού θέλουμε να πάμε.
- Τα βιβλία βοηθούν παιδιά και ενήλικες να "ανοιχτούν", να ξεπεράσουν τον εγωκεντρισμό τους και να συνδεθούν με άλλους ανθρώπους. Μας δείχνουν πώς λειτουργούν οι πολλαπλές οπτικές γωνίες και μας μαθαίνουν ότι υπάρχει παραπάνω από ένας τρόπος να βλέπει κανείς τον κόσμο. Τα βιβλία χτίζουν γέφυρες και διευρύνουν την ικανότητά μας για ενσυναίσθηση· μας βοηθούν να κατανοούμε τους άλλους και να γινόμαστε πιο συμπονετικοί.
- Τα βιβλία βοηθούν τα παιδιά να χαράξουν τη δική τους ηθική πορεία. Τα βοηθούν να αναλογιστούν το σωστό και το λάθος, το καλό και το κακό. Τα βιβλία μπορούν να προσφέρουν καθοδήγηση και να μας βοηθήσουν να καθορίσουμε τις προτεραιότητες της ζωής μας και το δικό μας σύστημα αξιών.
- Τα βιβλία απαντούν σε ερωτήσεις.
- Τα βιβλία δημιουργούν ερωτήσεις.
- Τα βιβλία προσφέρουν την ευκαιρία για κοινές πολιτισμικές εμπειρίες. Όταν τα παιδιά διαβάζουν το ίδιο βιβλίο, απολαμβάνοντας μια κοινή αναγνωστική εμπειρία, δημιουργούνται δεσμοί μεταξύ των συνομηλίκων μιας γενιάς. Όταν παιδιά, γονείς και παππούδες μοιράζονται κλασικά βιβλία, διαμορφώνονται ευρύτεροι οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί, δημιουργώντας ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς.
- Τα βιβλία προσφέρουν τεράστιο εύρος πληροφοριών, εμπειριών και γνώσεων. Αλλά σε αντίθεση με πολλά ηλεκτρονικά μέσα, τα βιβλία προσφέρουν επίσης μεγάλο βάθος. Μας ενημερώνουν για άλλους ανθρώπους, άλλες χώρες, άλλα έθιμα και πολιτισμούς. Τα βιβλία μάς βοηθούν να διδάξουμε τους εαυτούς μας για την ιστορία, τις τέχνες, την επιστήμη, τη θρησκεία, τη φύση, τα μαθηματικά και την τεχνολογία — για τα πάντα στο σύμπαν μας και πέρα από αυτό. Επίσης, μας βοηθούν να κατανοήσουμε την επίδραση που έχουν όλα αυτά πάνω μας και στον κόσμο μας.
- Τα βιβλία ψυχαγωγούν και προσφέρουν μια σπουδαία διέξοδο διαφυγής. Μας κάνουν να γελάμε και μας κάνουν να κλαίμε.
- Τα βιβλία —σε αντίθεση με πολλές άλλες μορφές ψυχαγωγίας— είναι δωρεάν για όλους. Μπορείτε να βρείτε το βιβλίο που χρειάζεστε, δωρεάν, στη δημόσια βιβλιοθήκη της γειτονιάς σας.
- Τα βιβλία είναι εξαιρετικοί σύντροφοι. Δεν είσαι ποτέ μόνος όταν έχεις ένα βιβλίο να διαβάσεις.
- Τα βιβλία μάς παρηγορούν. Μας βοηθούν να καταλάβουμε ότι, όποιοι κι αν είμαστε ή όποιες κι αν είναι οι εμπειρίες μας, δεν είμαστε μόνοι στον κόσμο.
Παρακάτω παρατίθενται τα στάδια που δείχνουν τις περιόδους όπου το παιδί έρχεται σε επαφή με το βιβλίο και την ανταπόκριση του.
Ακρόασης: 0-8 Μήνες
Αναγνωρίζει τη φωνής της μητέρας
Προσοχής: 8-12 μηνών
Το παιδί δείχνει ενδιαφέρον για τα βιβλία που περιέχουν οικεία σε αυτό εικόνες για μικρό όμως χρονικό διάστημα.
Έκφρασης: 1 Έτους
Το παιδί κοιτάει τις εικόνες ενός βιβλίου, όταν κατονομάζονται από έναν ενήλικα και ίσως τις δείχνει ή παράγει ήχους. Ανταποκρίνεται σε τραγούδια και μελωδίες παράγοντας ήχους ή μουρμουρίζοντας μόνο του.
Συμμέτοχης: 1-2 Ετών
Γυρνάει τις σελίδες του βιβλίου περισσότερες από μια φορές. Χτυπά ελαφρά με το δάκτυλο του ή δείχνει μερικές εικόνες από ένα βιβλίο, ειδικά όταν κατονομάζονται από έναν ενήλικα.
Χρήσης και αναζήτησης: 2-3 Ετών
Γνωρίζει τη λειτουργία και τη χρήση του γραπτού λόγου – οι λέξεις αποκτούν σημασία και σκοπό. Δείχνει και κατονομάζει πολλές συνήθεις εικόνες από βιβλία. Αρχίζει να κάθεται μόνο του και να κοιτάει βιβλία. Γνωρίζει ότι τα βιβλία έχουν μπροστινή και πίσω όψη. Γνωρίζει πώς να ανοίγει και να κρατάει τα βιβλία. Γνωρίζει την κατεύθυνση της εκτύπωσης των βιβλίων (από αριστερά προς τα δεξιά).
Συμβολικής ανάγνωσης: 3-4 Ετών
Αναγνωρίζει γνωστά λογότυπα, όπως ονόματα κουτιών από φαγητά, ταμπέλες καταστημάτων, σήματα οδικής κυκλοφορίας, και ίσως τα κατονομάζει (π.χ. «Εδώ λέει ΝΟΥΝΟΥ!»). Προσποιείται ότι διαβάζει βιβλία κρατώντας τα, γυρνώντας τις σελίδες και λέγοντας μερικές λέξεις.
Συμβολικής ανάγνωσης: 4 Ετών
Λέει μελωδικές λέξεις και βάζει σε σειρά λέξεις που αρχίζουν από το ίδιο γράμμα. Καταλαβαίνει ότι ο γονιός του διαβάζει τις λέξεις μέσα από το κείμενο του βιβλίου και δεν κάνει περιγραφή των εικόνων. Αναγνωρίζει τα όρια των λέξεων δείχνοντας τα κενά-διαστήματα μεταξύ των λέξεων. Προσποιείται ότι διαβάζει από ένα βιβλίο μια ιστορία συνήθως απομνημονεύοντας την.
Γνωστικής επεξεργασίας: 5 Ετών
Κατανοεί ότι οι λέξεις μπορούν να χωριστούν σε μικρότερα τμήματα και το αποδεικνύει μετρώντας των αριθμό των συλλαβών σε μια λέξη. Κατονομάζει τα γράμματα της αλφαβήτα και τους αριθμούς 1-10. Γνωρίζει ίσως ότι τα γράμματα έχουν ήχους και τους ήχους που αντιστοιχούν σε μερικά γράμματα. Αναγνωρίζει πρώτα τους ήχους των προφορικών λέξεων (π.χ. η «μαμά ξεκινάει από το /μ/) Αρχίζει να δείχνει συγκεκριμένα γράμματα σε μια σελίδα. Ίσως διαβάζει μερικές γνωστές λέξεις μέσω οπτικής αναγνώριση.
Ο μαγικός κόσμος των βιβλίων μπορεί να απορροφήσει το παιδί και να το κρατήσει στη μαγεία του, να το ταξιδέψει, να του γνωρίσει νέους φίλους μέσα από τους ήρωες, να το μάθει να διεκδικεί αυτό που θέλει, να το μάθει να επιλέγει, να αποφεύγει τις παγίδες και τις τρικλοποδιές, να το φέρει πιο κοντά και σε επαφή με το συναίσθημά του, να το μορφώσει, να του δώσει τροφή για σκέψη, να το «πλάσει», να του κάνει παρέα, να το διασκεδάσει, να το …γαληνέψει! Μπορεί να το έχει μαζί του παντού, χωρίς να πιάνει ιδιαίτερο χώρο και να το ξεφυλλίσει όποτε θέλει!
Επιλέγοντας το σωστό βιβλίο
Η επιλογή είναι μέρος της διασκέδασης. Η απάντηση στο «ποιο βιβλίο είναι το καλύτερο» είναι απλή: Επιλέξτε βιβλία που προκαλούν την αλληλεπίδραση ή τη χαρά του παιδιού σας.
- Βρέφη: Χρειάζονται ασπρόμαυρα βιβλία ή βιβλία με υψηλή αντίθεση για να μπορούν να δουν καθαρά τις εικόνες.
- Μεγαλύτερα μωρά: Απολαμβάνουν ανθεκτικά βιβλία (board books) με έντονες, απλές εικόνες.
- Νήπια: Λατρεύουν την επανάληψη και τις ομοιοκαταληξίες.
- Προσχολική ηλικία: Προτιμούν πιο πλούσιες ιστορίες, χιούμορ και βιβλία που αντικατοπτρίζουν την καθημερινότητά τους.
Η ενσωμάτωση των βιβλίων στην καθημερινότητα δεν απαιτεί τελειότητα. Πολλοί γονείς εύχονται να είχαν περισσότερο χρόνο, αλλά το κοινό διάβασμα δεν απαιτεί μεγάλες περιόδους ησυχίας. Μια-δυο σελίδες πριν από τον ύπνο ή η συζήτηση για τις εικόνες ενώ περιμένετε σε μια ουρά είναι αρκετά. Σημασία έχει η αλληλεπίδραση, όχι η «σκηνοθεσία».
Ενώ τα παιχνίδια και η τεχνολογία μπορεί να εντυπωσιάζουν προσωρινά, τα βιβλία προσφέρουν κάτι πιο βαθύ: την ευκαιρία να χτίσετε το μυαλό ενός παιδιού, να θρέψετε τον συναισθηματικό του κόσμο και να ενισχύσετε τους οικογενειακούς δεσμούς. Τα παιδιά σπάνια ξεχνούν τον άνθρωπο που κάθισε δίπλα τους και τους διάβασε δυνατά.
Και αυτό ίσως είναι το μεγαλύτερο δώρο όλων: μια στιγμή σύνδεσης που γίνεται μέρος αυτού που το παιδί εξελίσσεται να γίνει.
Επιμέλεια άρθρου: George James
Πηγές:
- A Simple, Real Gift: How Books Shape Children's Minds
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου