Η υπόθεση του Zodiac αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο γοητευτικά μυστήρια στην ιστορία του σύγχρονου εγκλήματος. Μισό αιώνας και πλέον από τις αποτρόπαιες πράξεις του, ο άνθρωπος που τρόμοκράτησε τη Βόρεια Καλιφόρνια παραμένει άγνωστος, τροφοδοτώντας αμέτρητες θεωρίες συνωμοσίας, βιβλία και, φυσικά, κινηματογραφικά αριστουργήματα.
Ο αιμοσταγής δολοφόνος, εικάζεται ότι είναι υπεύθυνος για τουλάχιστον πέντε δολοφονίες στη Βόρεια Καλιφόρνια από το 1968 έως το 1969, αν και ο ίδιος σε επιστολές του αναλαμβάνει την ευθύνη για τουλάχιστον 37 δολοφονίες.
Το Χρονικό των Επιθέσεων (1968 - 1969)
20 Δεκεμβρίου 1968 – Lake Herman Road (Benicia):
Η 16χρονη Betty Lou Jensen και ο 17χρονος David Faraday βρίσκονταν στο πρώτο τους ραντεβού, παρκαρισμένοι σε ένα ερημικό σημείο συνάντησης νεατών. Ο δράστης τους παγίδευσε, πυροβόλησε τα λάστιχα του αυτοκινήτου και στη συνέχεια εκτέλεσε τον Faraday στο κεφάλι από κοντινή απόσταση και την Jensen στην πλάτη καθώς προσπαθούσε να ξεφύγει. Η αστυνομία του Solano County δεν βρήκε κανένα ίχνος ή κίνητρο.
4 Ιουλίου 1969 – Blue Rock Springs (Vallejo):
Η 22χρονη Darlene Ferrin και ο 19χρονος Michael Mageau δέχθηκαν επίθεση ενώ βρίσκονταν παρκαρισμένοι μόλις λίγα χιλιόμετρα μακριά από το σημείο του πρώτου εγκλήματος. Ένα αυτοκίνητο στάθμευσε πίσω τους, ο οδηγός βγήκε κρατώντας έναν ισχυρό φακό και πυροβόλησε αδιακρίτως μέσα στο όχημα 9 φορές. Η Ferrin πέθανε ακαριαία, αλλά ο Mageau επέζησε παρά τα σοβαρά τραύματά του στο πρόσωπο και στον ώμο, παρέχοντας την πρώτη περιγραφή του δράστη (λευκός άνδρας, γύρω στα 26-30, γεμάτος, κοντά καστανά μαλλιά).
Λιγότερο από μία ώρα αργότερα, ένας άνδρας τηλεφώνησε στην Αστυνομία του Βαγιέχο από δημόσιο τηλεφωνικό θάλαμο. Ανέφερε την τοποθεσία της επίθεσης και ανέλαβε την ευθύνη τόσο για τους πυροβολισμούς όσο και για τη δολοφονία του ζευγαριού στη Lake Herman Road.
Η φωνή του περιγράφηκε ως ήρεμη και ελεγχόμενη. Δεν έμοιαζε με έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να διαφύγει πανικόβλητος. Έμοιαζε με κάποιον που ήθελε να βεβαιωθεί ότι το κοινό θα αντιλαμβανόταν πως τα δύο εγκλήματα αποτελούσαν μέρος της ίδιας ιστορίας.
27 Σεπτεμβρίου 1969 – Lake Berryessa (Napa County):
Οι φοιτητές Bryan Hartnell (20 ετών) και Cecelia Shepard (22 ετών) έκαναν πικ-νικ στην όχθη της λίμνης. Τους πλησίασε ένας άνδρας που φορούσε μια χειροποίητη μαύρη κουκούλα που κάλυπτε όλο το πρόσωπο, με γυαλιά ηλίου πάνω από τις σχισμές των ματιών, και στο στήθος του ήταν ραμμένο με λευκή κλωστή το σύμβολο του κύκλου με τον σταυρό. Κρατώντας όπλο, ισχυρίστηκε ότι είχε δραπετεύσει από φυλακή και χρειαζόταν χρήματα και το αυτοκίνητό τους. Αφού ανάγκασε τη Shepard να δέσει τον Hartnell, έδεσε και την ίδια και τους μαχαίρωσε επανειλημμένα με πολεμικό μαχαίρι. Η Shepard υπέκυψε 48 ώρες αργότερα, ενώ ο Hartnell επέζησε. Ο Zodiac έγραψε με ανεξίτηλο μαρκαδόρο στην πόρτα του αυτοκινήτου τους τις ημερομηνίες των προηγούμενων επιθέσεων, την ώρα και το σύμβολό του.
11 Οκτωβρίου 1969 – Presidio Heights (San Francisco):
Ο 29χρονος ταξιτζής Paul Stine παρέλαβε έναν επιβάτη. Στη διασταύρωση των οδών Washington και Cherry, ο επιβάτης τον πυροβόλησε στο κεφάλι με ένα 9mm όπλο, πήρε το πορτοφόλι, τα κλειδιά του και έσκισε ένα μεγάλο κομμάτι από το αιματωμένο πουκάμισό του. Τρεις έφηβοι είδαν το έγκλημα από το απέναντι παράθυρο και κάλεσαν την αστυνομία. Λόγω λάθους στην ασύρματη διαβίβαση (αναφέρθηκε κατά λάθος μαύρος ύποπτος αντί για λευκός), δύο αστυνομικοί που περιπολούσαν προσπέρασαν έναν λευκό άνδρα που βάδιζε ήρεμα λίγα τετράγωνα μακριά – ο οποίος πιθανότατα ήταν ο Zodiac.
Κατάφερε, όμως, κάτι που ελάχιστοι εγκληματίες πέτυχαν: να μετατρέψει τον εαυτό του σε σύμβολο τρόμου, να χρησιμοποιήσει τις εφημερίδες ως προσωπικό του βήμα και να κρατήσει την αστυνομία, τους δημοσιογράφους και ολόκληρη την αμερικανική κοινωνία παγιδευμένους σε ένα παιχνίδι χωρίς οριστική λύση.
Στα τέλη Ιουλίου του 1969, τρεις εφημερίδες της περιοχής έλαβαν σχεδόν πανομοιότυπες χειρόγραφες επιστολές.
Ο αποστολέας δήλωνε ότι ήταν ο δολοφόνος και αποκάλυπτε λεπτομέρειες των επιθέσεων που δεν είχαν δημοσιοποιηθεί. Μαζί με τις επιστολές έστειλε τα τρία τμήματα ενός κρυπτογραφήματος αποτελούμενου από 408 σύμβολα, απαιτώντας να δημοσιευθούν στις πρώτες σελίδες των εφημερίδων. Σε διαφορετική περίπτωση, απειλούσε ότι θα άρχιζε να σκοτώνει ανθρώπους τυχαία.
Στις 4 Αυγούστου έστειλε νέα επιστολή, η οποία ξεκινούσε με τη φράση που θα γινόταν το αναγνωρίσιμο σήμα κατατεθέν του:
«Αυτός είναι ο Zodiac που σας μιλά».
Υπέγραφε με ένα σύμβολο που έμοιαζε με στόχαστρο: έναν κύκλο τον οποίο διέσχιζε ένας σταυρός. Με αυτόν τον τρόπο, ο άγνωστος δολοφόνος απέκτησε όνομα, λογότυπο και μια κατασκευασμένη δημόσια ταυτότητα.
Ο Zodiac δεν προσπαθούσε απλώς να αποφύγει τη σύλληψη. Σκηνοθετούσε την παρουσία του, χρησιμοποιώντας τις εφημερίδες για να τρομοκρατεί εκατομμύρια ανθρώπους και να ταπεινώνει δημοσίως τις Αρχές.
Το πρώτο κρυπτογράφημα λύθηκε – Το όνομα δεν βρέθηκε
Το κρυπτογράφημα των 408 συμβόλων λύθηκε μέσα σε λίγες ημέρες από τον εκπαιδευτικό Ντόναλντ Χάρντεν και τη σύζυγό του, Μπέτι.
Το μήνυμα αποκάλυπτε έναν άνθρωπο που παρουσίαζε τον φόνο ως διασκέδαση και υποστήριζε ότι τα θύματά του θα γίνονταν «σκλάβοι» του στη μεταθανάτια ζωή. Εκείνο που δεν αποκάλυπτε ήταν το στοιχείο που όλοι περίμεναν: την ταυτότητά του.
Ο Zodiac είχε υποσχεθεί ότι το κείμενο θα περιείχε το όνομά του. Είχε πει ψέματα.
Αυτή θα γινόταν μία από τις σταθερές της υπόθεσης. Ο δολοφόνος άφηνε την εντύπωση ότι βρισκόταν ένα βήμα πριν από την αποκάλυψη, αλλά κάθε νέο στοιχείο οδηγούσε σε έναν ακόμη λαβύρινθο.
Η απειλή εναντίον των παιδιών
Μετά τη δολοφονία του Στάιν, ο Zodiac απείλησε ότι θα επιτεθεί σε σχολικό λεωφορείο, πυροβολώντας τα ελαστικά και σκοτώνοντας τα παιδιά καθώς θα προσπαθούσαν να διαφύγουν.
Η απειλή προκάλεσε πανικό στην περιοχή του Σαν Φρανσίσκο. Περιπολικά ακολουθούσαν σχολικά λεωφορεία, γονείς συνόδευαν τα παιδιά τους και οι εφημερίδες κάλυπταν σχεδόν καθημερινά τις επιστολές και τις κινήσεις της αστυνομίας.
Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη ένδειξη ότι ο Zodiac πραγματοποίησε ποτέ την απειλή. Δεν χρειαζόταν, όμως, να το κάνει. Είχε ήδη αποδείξει ότι μπορούσε να μετατρέψει λίγες γραμμές σε μια επιστολή σε μηχανισμό μαζικού φόβου.
Το κρυπτογράφημα που αντιστάθηκε για 51 χρόνια
Τον Νοέμβριο του 1969, ο Zodiac έστειλε στην «San Francisco Chronicle» ένα νέο κρυπτογράφημα 340 χαρακτήρων.
Για περισσότερο από μισό αιώνα, επαγγελματίες κρυπταναλυτές, ερευνητές και ερασιτέχνες προσπάθησαν να το λύσουν. Το FBI είχε προσφέρει τεχνική συνδρομή στις τοπικές Αρχές μέσω των ειδικών του στην κρυπτανάλυση, στη γραφολογία και στα δακτυλικά αποτυπώματα, αν και οι δολοφονίες δεν υπάγονταν στην ομοσπονδιακή του δικαιοδοσία.
Η λύση ήρθε τελικά το 2020 από τον Αμερικανό Ντέιβιντ Όραντσακ, τον Αυστραλό Σαμ Μπλέικ και τον Βέλγο Γιαρλ Βαν Άικ. Η ομάδα ανακάλυψε ότι ο Zodiac είχε συνδυάσει αντικατάσταση συμβόλων με μια ασυνήθιστη αναδιάταξη των χαρακτήρων. Το FBI επιβεβαίωσε ότι η αποκρυπτογράφηση ήταν έγκυρη.
Το περιεχόμενο αποτελούσε ακόμη μία πρόκληση προς τις Αρχές και διέψευδε την ιδέα ότι ο Zodiac φοβόταν τη θανατική ποινή. Για ακόμη μία φορά, όμως, ο δολοφόνος δεν είχε γράψει το όνομά του.
Δύο μικρότερα κρυπτογραφήματα, γνωστά ως Z13 και Z32, δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί με τρόπο που να μπορεί να επιβεβαιωθεί. Επειδή αποτελούνται από πολύ λίγους χαρακτήρες, είναι δυνατόν να κατασκευαστούν πολλές διαφορετικές φαινομενικά λογικές λύσεις, χωρίς να αποδεικνύεται ποια —αν υπάρχει κάποια— είναι η σωστή.
 |
| Το πρώτο μέρος του κρυπτόλεξου (που τελικά αποκωδικοποιήθηκε), που έστειλε ο Ζόντιακ στον Τύπο |
Πόσους ανθρώπους σκότωσε πραγματικά;
Οι Αρχές αποδίδουν με βεβαιότητα στον Zodiac τέσσερις επιθέσεις, με πέντε νεκρούς και δύο επιζώντες.
Ο ίδιος, ωστόσο, αύξανε τον αριθμό των θυμάτων του μέσα από τις επιστολές του. Σε μήνυμα του 1974 ισχυρίστηκε ότι είχε σκοτώσει 37 ανθρώπους, παρουσιάζοντας μάλιστα τη φανταστική αναμέτρησή του με την αστυνομία σαν πίνακα αποτελεσμάτων.
Αρκετοί ανεξιχνίαστοι φόνοι έχουν συνδεθεί κατά καιρούς με την υπόθεση, ανάμεσά τους η δολοφονία της φοιτήτριας Τσέρι Τζο Μπέιτς το 1966 στο Ρίβερσαϊντ. Καμία από αυτές τις συνδέσεις δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Είναι πιθανό ο Zodiac να διέπραξε περισσότερα εγκλήματα. Είναι εξίσου πιθανό να υπερέβαλλε, επιδιώκοντας να μεγαλώσει τον μύθο του και να οικειοποιηθεί φόνους άλλων δραστών.
Ο βασικός ύποπτος
Ο γνωστότερος ύποπτος υπήρξε ο Άρθουρ Λι Άλεν, πρώην εκπαιδευτικός από το Βαγιέχο.
Ο Άλεν είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον των ερευνητών λόγω μιας σειράς περιστασιακών ενδείξεων και φερόμενων δηλώσεών του. Ερευνήθηκε επανειλημμένα και το όνομά του έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσα από τα βιβλία του Ρόμπερτ Γκρέισμιθ και τις μεταγενέστερες κινηματογραφικές μεταφορές της υπόθεσης.
Ωστόσο, δεν προέκυψε ποτέ αποδεικτικό στοιχείο που να τον συνδέει οριστικά με τους φόνους. Δεν κατηγορήθηκε για κανένα από τα εγκλήματα του Zodiac και πέθανε το 1992.
Τις επόμενες δεκαετίες, δεκάδες ακόμη άνδρες παρουσιάστηκαν ως πιθανοί δράστες από συγγραφείς, ερευνητές ή συγγενείς. Το 2021, μια ανεξάρτητη ομάδα υποστήριξε ότι ο Zodiac ήταν ο Γκάρι Φράνσις Ποστ (που πέθανε το 2018), επικαλούμενοι ουλές στο μέτωπο που έμοιαζαν με τα σκίτσα της αστυνομίας και κρυμμένα γράμματα. Ωστόσο, το FBI και η αστυνομία απέρριψαν επίσημα τους ισχυρισμούς αυτούς ως ανεπαρκείς, δηλώνοντας ότι η υπόθεση παραμένει ανοιχτή.Μέχρι σήμερα, καμία θεωρία δεν έχει συνοδευτεί από το είδος των αδιάσειστων εγκληματολογικών αποδείξεων που θα μπορούσαν να δώσουν ένα οριστικό όνομα στον άνδρα πίσω από το σύμβολο.
Οι επιστολές σταμάτησαν – Ο μύθος όχι
Οι επιστολές που θεωρούνται αυθεντικές μειώθηκαν σταδιακά και έπαψαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970, με ένα από τα τελευταία ευρέως αποδεκτά μηνύματα να φτάνει το 1974.
Ο Zodiac δεν εξήγησε ποτέ γιατί σταμάτησε. Μπορεί να πέθανε, να φυλακίστηκε για άλλο αδίκημα, να μετακόμισε ή απλώς να εγκατέλειψε τους φόνους και τις επιστολές όταν θεώρησε ότι είχε πετύχει τον στόχο του.
Μπορεί ακόμη να συνέχισε να ζει για δεκαετίες ως ένας φαινομενικά συνηθισμένος άνθρωπος, παρακολουθώντας την αστυνομία και το κοινό να προσπαθούν να λύσουν το αίνιγμά του.
Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν έχει αποδειχθεί.
Ένας δολοφόνος της εποχής των μέσων ενημέρωσης
Η δύναμη του Zodiac δεν προήλθε μόνο από τα εγκλήματα. Προήλθε από τον τρόπο με τον οποίο κατάλαβε και χρησιμοποίησε τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης.
Δημιούργησε ένα ψευδώνυμο, ένα σύμβολο και μια επαναλαμβανόμενη εισαγωγική φράση. Έστειλε γρίφους, απαίτησε δημοσιότητα, βαθμολογούσε τον εαυτό του απέναντι στην αστυνομία και απειλούσε ότι θα σκοτώσει ξανά όταν αισθανόταν πως το ενδιαφέρον μειωνόταν.
Κατά μία έννοια, κατασκεύασε τη δική του εγκληματική «ταυτότητα» πολύ πριν από την εποχή του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων. Η πραγματική του εμφάνιση παρέμεινε άγνωστη, αλλά η περσόνα που δημιούργησε έγινε αμέσως αναγνωρίσιμη.
Η υπόθεση ενέπνευσε βιβλία, τηλεοπτικές παραγωγές και την ταινία «Zodiac» του Ντέιβιντ Φίντσερ, η οποία επικεντρώθηκε στην εμμονή των δημοσιογράφων και των ερευνητών που προσπαθούσαν επί χρόνια να αποκαλύψουν την αλήθεια.
Γιατί εξακολουθεί να στοιχειώνει την Αμερική
Ο Zodiac στοιχειώνει ακόμη την Αμερική επειδή η ιστορία του δεν απέκτησε ποτέ τέλος.
Δεν υπήρξε σύλληψη, ομολογία ή δίκη. Δεν υπήρξε η στιγμή κατά την οποία ένα πραγματικό πρόσωπο αντικατέστησε το σκίτσο του άνδρα με τα γυαλιά. Δεν υπήρξε μια εξήγηση που να απαντά γιατί επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα θύματα ή γιατί οι δολοφονίες σταμάτησαν.
Έμειναν μόνo οι επιστολές, τα σύμβολα, τα άλυτα τμήματα των κωδίκων και οι οικογένειες πέντε ανθρώπων που δεν έμαθαν ποτέ ποιος τους αφαίρεσε τη ζωή.
Κάθε νέα τεχνολογία, από την ανάλυση DNA μέχρι τη γενετική γενεαλογία και την τεχνητή νοημοσύνη, γεννά την ελπίδα ότι το μυστήριο μπορεί κάποτε να λυθεί. Ωστόσο, το διαθέσιμο εγκληματολογικό υλικό είναι περιορισμένο και η αυθεντικότητα ορισμένων δειγμάτων παραμένει αντικείμενο αμφισβήτησης.
Ίσως ο Zodiac πέθανε χωρίς να αποκαλύψει ποτέ το μυστικό του. Ίσως το όνομά του βρίσκεται ήδη μέσα σε κάποιον από τους παλιούς αστυνομικούς φακέλους, χαμένο ανάμεσα σε χιλιάδες καταθέσεις και υπόπτους.
Μέχρι να υπάρξει αδιαμφισβήτητη απόδειξη, θα εξακολουθεί να υπάρχει μόνο ως εκείνος που επέλεξε να γίνει: μια υπογραφή χωρίς πρόσωπο, ένα στόχαστρο επάνω σε μια σελίδα και μια φωνή που, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να επαναλαμβάνει:
«Αυτός είναι ο Zodiac που σας μιλά».
Συλλογή επιστολών και κρυπτογραφημάτων
 |
| Επιστολή του Ζόντιακ, που εστάλη στη "San Francisco Chronicle" στις 31 Ιουλίου 1969 |
 |
| Η αποκρυπτογράφηση της 31ης Ιουλίου 1969 του κρυπτογραφήματος 408, των Ντόναλντ και Μπέτι Χάρντεν |
 |
| Επιστολή του Ζόντιακ, που εστάλη στους «Vallejo Times-Herald» στις 31 Ιουλίου 1969 |
 |
| Επιστολή του Ζόντιακ, που στάλθηκε στη «San Francisco Chronicle» στις 7 Αυγούστου 1969 |
 |
| Επιστολή του Ζόντιακ, που στάλθηκε στη "San Francisco Chronicle" στις 8 Νοεμβρίου 1969, με το κρυπτογράφημα 340, το οποίο αποκρυπτογραφήθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2020 |
 |
| Σχέδιο βόμβας του Ζόντιακ, που στάλθηκε στη "San Francisco Chronicle" στις 20 Απριλίου 1970 |
Η ταινία
Το Zodiac είναι αμερικανικό θρίλερ μυστηρίου του 2007, σε σκηνοθεσία του Ντέιβιντ Φίντσερ και σενάριο του Τζέιμς Βαντέρμπιλτ, βασισμένο στο ομότιτλο βιβλίο του Ρόμπερτ Γκρέισμιθ. Στην ταινία πρωταγωνιστούν οι Τζέικ Τζίλενχαλ, Μαρκ Ράφαλο, Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Άντονι Έντουαρντς, μαζί με τους Μπράιαν Κοξ, Ηλίας Κοτέας, Τζον Κάρολ Λιντς και Ντέρμοτ Μαλρόνεϊ σε υποστηρικτικούς ρόλους.
Η ταινία αφηγείται την ιστορία της έρευνας για τον Ζόντιακ, ενός κατά συρροήν δολοφόνου που τρομοκρατούσε την περιοχή του Κόλπου του Σαν Φρανσίσκο κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο οποίος χλευάζε την αστυνομία στέλνοντας επιστολές και κρυπτογραφημένα μηνύματα κυρίως στην εφημερίδα San Francisco Chronicle. Η υπόθεση παραμένει ένα από τα πιο διαβόητα άλυτα εγκλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Ντέιβιντ Φίντσερ, ο Τζέιμς Βαντέρμπιλτ και ο παραγωγός Μπράντλεϊ Τζ. Φίσερ πέρασαν δεκαοκτώ μήνες διεξάγοντας τη δική τους έρευνα για τις δολοφονίες του Ζόντιακ. Ο Φίντσερ χρησιμοποίησε την ψηφιακή κάμερα Thomson Viper FilmStream για να γυρίσει το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, με παραδοσιακές φωτογραφικές μηχανές υψηλής ταχύτητας που χρησιμοποιούνται για αργές κινήσεις δολοφονιών.
Ο Zodiac έλαβε ως επί το πλείστον θετικές κριτικές, με επαίνους για το σενάριο, τη σκηνοθεσία, τις ερμηνείες και την ιστορική ακρίβεια. Η ταινία προτάθηκε για πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του Βραβείου Saturn για Καλύτερη Δράση, Περιπέτεια ή Θρίλερ.
Ο Τζέιμς Βαντέρμπιλτ είχε διαβάσει το βιβλίο του Ρόμπερτ Γκρέισμιθ για τον Ζόντιακ, ενώ ήταν ακόμη στο γυμνάσιο. Χρόνια αργότερα, αφού έγινε σεναριογράφος, πήρε την ευκαιρία να γνωρίσει τον Γκρέισμιθ και γοητεύτηκε από την ιστορία που περιβάλλει τον δολοφόνο Ζόντιακ. Αποφάσισε να προσπαθήσει να διασκευάσει την ιστορία σε ένα σενάριο. Ο Βαντέρμπιλτ είχε υποστεί κακές εμπειρίες στο παρελθόν κατά τις οποίες έγιναν αλλαγές στα σενάρια του και ήθελε να έχει περισσότερο έλεγχο στο υλικό αυτή τη φορά. Έδειξε την προσαρμογή του βιβλίου του Zodiac στον Μάικ Μένταβοϊ και τον Μπράντλεϊ Φίσερ της Phoenix Pictures, συμφωνώντας να γράψει ένα σενάριο υψηλών προδιαγραφών εάν θα μπορούσε να έχει πιο δημιουργικό έλεγχο σε αυτό.
Ο Γκρέισμιθ συναντήθηκε με τον παραγωγό Φίσερ και τον Βαντέρμπιλτ στην πρεμιέρα της ταινίας του Πωλ Σρέιντερ Auto Focus βασισμένη στο βιβλίο του Γκρέισμιθ για τη ζωή και το θάνατο του ηθοποιού Μπομπ Κρέιν. Έγινε μια συμφωνία μεταξύ του συγγραφέα και του παραγωγού για τα δικαιώματα των βιβλίων Zodiac και Zodiac Unmasked καθώς έγιναν διαθέσιμα αφού είχαν παραμείνει αναξιοποίητα σε άλλο στούντιο για σχεδόν μια δεκαετία. Ο Ντέιβιντ Φίντσερ ήταν η πρώτη τους επιλογή για να αναλάβει την σκηνοθεσία με βάση την δουλειά του στην ταινία Seven. Αρχικά, επρόκειτο να σκηνοθετήσει την προσαρμογή του μυθιστορήματος Η Μαύρη Ντάλια του Τζέιμς Έλροϋ (αργότερα σκηνοθετήθηκε από τον Μπράιαν Ντε Πάλμα), και οραματίστηκε μια μίνι σειρά πέντε ωρών, προϋπολογισμού ογδόντα εκατομμυρίων δολαρίων, με αστέρες του κινηματογράφου. Όταν αυτό δεν υλοποιήθηκε, ο Φίντσερ εγκατέλειψε το έργο και μετακινήθηκε στο Zodiac.
Για τον νεαρό Φίντσερ, ενδιαφέρθηκε για την ιστορία του Ζόντιακ επειδή πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας στο Σαν Άνσελμο στην κομητεία Μαρίν κατά τη διάρκεια των πρώτων δολοφονιών. Ο σκηνοθέτης ήταν επίσης ελκυστικός στο άλυτο τέλος του σεναρίου του Βαντέρμπιλτ επειδή ένιωθε ότι έτσι ήταν και στην πραγματική ζωή, καθώς οι περιπτώσεις δεν επιλύονται πάντα. Ο Φίντσερ θεώρησε ότι η δουλειά του ήταν να διαλύσει τον διαρκή μύθο της υπόθεσης, καθορίζοντας σαφώς τι ήταν το πραγματικό και τι ήταν μυθοπλασία. Είπε στον Βαντέρμπιλτ ότι ήθελε το σενάριο να ξαναγραφεί με βάση την έρευνα που έγινε από τις αρχικές αστυνομικές αναφορές. Ο Φίντσερ διαπίστωσε ότι υπήρχαν πολλές εικασίες και φήμες, επομένως, ήθελαν να πάρουν συνέντευξη από άτομα που συμμετείχαν άμεσα στην υπόθεση αυτοπροσώπως για να δουν αν οι ιστορίες τους ήταν αξιόπιστες. Το έκανε αυτό επειδή ένιωθε ένα βάρος ευθύνης κατά τη δημιουργία μιας ταινίας που καταδίκαζε κάποιον μετά θάνατον.
Οι Φίντσερ, Φίσερ και Βαντέρμπιλτ πέρασαν μήνες με συνεντεύξεις μαρτύρων, μελών της οικογένειας των υπόπτων, συνταξιούχων και τωρινών ανακριτών, των δύο επιζώντων θυμάτων και των δημάρχων του Σαν Φρανσίσκο και του Βαλέχο. Ο Φίντσερ είπε, «Ακόμα και όταν κάναμε τις δικές μας συνεντεύξεις, θα μιλούσαμε με δύο άτομα. Το ένα θα επιβεβαιώσει κάποιες πτυχές του και ένα άλλο θα το αρνηθεί. Επιπλέον, έχει περάσει τόσος χρόνος, που επηρεάζονται οι αναμνήσεις και η διαφορετική αφήγηση των ιστοριών θα άλλαζε την αντίληψη. Έτσι, όταν υπήρχε αμφιβολία πάντοτε πηγαίναμε με τις αστυνομικές εκθέσεις». Κατά τη διάρκεια της έρευνας τους, οι Φίντσερ και Φίσερ προσέλαβαν τον Τζέραλντ ΜακΜέναμιν, έναν εμπειρογνώμονα στη γλωσσολογία και καθηγητή γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Φρέσνο της Πολιτείας της Καλιφόρνια, για να αναλύσουν τα γράμματα του Ζόντιακ. Σε αντίθεση με τους εξεταστές των εγγράφων στη δεκαετία του 1970, επικεντρώθηκαν στη γλώσσα του Ζόντιακ και στο πώς διαμόρφωσε τις προτάσεις του όσον αφορά τη δομή και την ορθογραφία.
Ο Φίντσερ και ο Φίσερ πλησίασαν την Metro-Goldwyn-Mayer για να χρηματοδοτήσουν την ταινία, αλλά οι συνομιλίες δεν κατέληξαν κάπου επειδή το στούντιο ήθελε ο χρόνος προβολής να είναι δύο ώρες και δεκαπέντε λεπτά. Οι Warner Bros. και Paramount Pictures συμφώνησαν να μοιραστούν το κόστος παραγωγής και ήταν πιο ευέλικτοι σχετικά με την διάρκεια της ταινίας. Τα στελέχη παρόλα αυτά ανησυχούσαν για τον μεγάλο όγκο διαλόγου, την έλλειψη σκηνών δράσης και το ασαφές τέλος. Όταν ο Ντέιβ Τόσκι συνάντησε τον Φίντσερ, τον Φίσερ και τον Βαντέρμπιλτ, ο Φίντσερ του είπε ότι δεν πρόκειται να φτιάξει έναν άλλο Βρώμικο Χάρι (το οποίο βασίζεται ελαφρώς στην υπόθεση Ζόντιακ). Ο Τόσκι εντυπωσιάστηκε από τη γνώση τους για την υπόθεση και συνειδητοποίησε ότι είχε μάθει από αυτούς. Ο Τόσκι παρακολούθησε την ταινία αρκετές φορές και είπε: «Νόμιζα ότι ο Ραφάλο έκανε καλή δουλειά», αλλά επίσης ότι η ταινία του υπενθύμισε παλιές απογοητεύσεις και ότι η υπόθεση δεν έκλεισε ποτέ. Τα επιζώντα θύματα του Ζόντιακ, ο Μάικ Μαζό και ο Μπράιαν Χάρτνελ, ήταν σύμβουλοι στην ταινία.
«Θυμάμαι ότι πήγαινα σπίτι και έβλεπα ένα περιπολικό στον αυτοκινητόδρομο που ακολουθούσε τα σχολικά μας λεωφορεία για μερικές εβδομάδες τώρα. Και ο μπαμπάς μου, ο οποίος δούλευε από το σπίτι, γύρισε αργά στην καρέκλα του και είπε: «Ω ναι. Υπάρχει ένας κατά συρροήν δολοφόνος που έχει σκοτώσει τέσσερα ή πέντε άτομα, που αυτοαποκαλείται Ζόντιακ, ο οποίος απειλεί να πάρει ένα ισχυρό τουφέκι και να πυροβολήσει τα ελαστικά ενός σχολικού λεωφορείου και στη συνέχεια να πυροβολήσει τα παιδιά καθώς βγαίνουν από το λεωφορείο».
—Ο Φίντσερ εξηγεί την εμμονή του με τον Ζόντιακ
Η ταινία Όλοι οι Άνθρωποι του Προέδρου του Άλαν Τζέι Πάκουλα ήταν το πρότυπο για τον Zodiac, καθώς ο Φίντσερ θεώρησε ότι ήταν επίσης «η ιστορία ενός δημοσιογράφου που ήταν αποφασισμένος να βρει την αλήθεια με οποιοδήποτε κόστος και που ήταν κάτι καινούργιο ως ερευνητής δημοσιογράφος. Όπως και σε εκείνη την ταινία, ο ίδιος δεν ήθελε να περνούν το χρόνο τους αφηγόντας την ιστορία πίσω από οποιοδήποτε από τους χαρακτήρες, με επίκεντρο, αντ' αυτού, σε ό, τι έκαναν σε σχέση με την υπόθεση».
Ο Βαντέρμπιλτ συντάχθηκε με την άποψη ότι ο Γκρέισμιθ από ένας γελοιογράφος μιας εφημερίδας μετεξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους ερευνητές της υπόθεσης. Καθώς ο ίδιος ασχολήθηκε με το σενάριο, έγινε φίλος με τον Γκρέισμιθ. Οι κινηματογραφιστές εξασφάλισαν τη συνεργασία του Αστυνομικού Τμήματος του Βαλέχο (το οποίο ήταν από τους βασικούς ερευνητές κατά την διάρκεια όλων των ετών), επειδή έλπιζαν ότι η ταινία θα ενθαρύνει κάποιον να εμφανιστεί δίνοντας πληροφορίες που μπορεί να βοηθήσουν στην επίλυση της παγωμένης υπόθεσης.
Παρασκήνια & Δηλώσεις από Συνεντεύξεις
Ο David Fincher είναι γνωστός για την τελειομανία του (συχνά απαιτούσε 70+ λήψεις για μια απλή σκηνή).
- Έρευνα 18 μηνών: Πριν γυριστεί το πρώτο πλάνο, ο Fincher και ο σεναριογράφος James Vanderbilt πέρασαν 1,5 χρόνο κάνοντας δική τους ανεξάρτητη έρευνα. Πήραν συνεντεύξεις από επιζώντες, μάρτυρες, συγγενείς των θυμάτων και τους συνταξιοδοτημένους ντετέκτιβ.
- Απόλυτη Ακρίβεια: Ο Fincher χρησιμοποίησε ψηφιακά εφέ (CGI) όχι για εντυπωσιασμό, αλλά για να αναπαραστήσει με ακρίβεια χιλιοστού το Σαν Φρανσίσκο του '60 και '70 (π.χ. τα δέντρα στη γωνία Washington & Cherry που είχαν κοπεί ξαναδημιουργήθηκαν ψηφιακά).
- Δηλώσεις Jake Gyllenhaal: "Ο Fincher δεν σου επιτρέπει να υποκριθείς. Θέλει την απόλυτη αλήθεια. Στο τέλος των γυρισμάτων, νιώθαμε κι εμείς την ίδια εξάντληση και σύγχυση που ένιωθαν οι πραγματικοί χαρακτήρες."
- Δηλώσεις Mark Ruffalo: Ο Ruffalo συνάντησε τον πραγματικό Dave Toschi αρκετές φορές. Ο Toschi του εκμυστηρεύτηκε ότι παρακολουθούσε την ταινία Bullitt (με τον Steve McQueen, ο οποίος είχε βασίσει το στυλ του στον Toschi) μόνο και μόνο για να θυμάται πώς ήταν η ζωή του πριν την καταστρέψει η υπόθεση Zodiac.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου